PCV2 thể phi lâm sàng: kẻ thù thầm lặng

Nhiễm PCV2 thể phi lâm sàng có lẽ là dạng biểu hiện phổ biến nhất của tác nhân này trong các trang trại chăn nuôi heo công nghiệp hiện đại. Khác với các đợt bùng phát với triệu chứng rõ rệt, thể bệnh này diễn ra âm thầm, không có dấu hiệu đặc trưng để cảnh báo người chăn nuôi. Tuy nhiên, tác động của bệnh lên năng suất và hiệu quả kinh tế có thể rất lớn, và những thiệt hại này âm thầm tích lũy trong suốt toàn bộ chu kỳ sản xuất.

Trong nhiễm phi lâm sàng, virus nhân lên liên tục, tạo ra kích thích thường xuyên với hệ miễn dịch. Điều này buộc cơ thể vật nuôi phải huy động năng lượng và nguồn lực vốn dĩ được dành cho việc tăng trưởng và tối ưu hóa hệ số chuyển đổi thức ăn. Các nghiên cứu gần đây tại châu Âu ước tính thiệt hại kinh tế do PCV2 phi lâm sàng trung bình lên tới 9,1 euro/heo (KTC 90%: 2,5–16,9 euro), dựa trên tổng hợp ảnh hưởng lên tăng trọng, hệ số chuyển hóa thức ăn và số ngày kéo dài để đạt trọng lượng xuất bán. Mặc dù mức thiệt hại trên từng cá thể có vẻ nhỏ, chẳng hạn giảm 30–40 g tăng trọng/ngày, nhưng hiệu ứng cộng dồn trên cả một lô heo là rất đáng kể.

Nhiều nghiên cứu cho thấy nhiễm PCV2 thể phi lâm sàng hiếm khi tác động đơn lẻ. Do đó, cần xem xét đồng nhiễm với các virus như PRRSV hoặc vi khuẩn như Mycoplasma hyopneumoniae, vì chúng làm suy yếu đáp ứng miễn dịch và khuếch đại tác động bất lợi của PCV2. Ngay cả khi không có biểu hiện lâm sàng rõ ràng, các tổ hợp đồng nhiễm này vẫn có thể làm giảm mạnh độ đồng đều của đàn và tăng biến động trọng lượng xuất chuồng, qua đó ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận cuối cùng của trang trại.

Trong các chương trình giám sát gần đây tại trại thương phẩm, ghi nhận rằng tỷ lệ lưu hành PCV2 tăng dần theo chu kỳ nuôi. Ở những trại mà tỷ lệ phát hiện tại thời điểm cai sữa thấp (dưới 5%), tỷ lệ lưu hành virus đã được ghi nhận lên tới gần 40% ở cuối giai đoạn cai sữa hoặc đầu giai đoạn nuôi thịt. Tình trạng này cho thấy, ngay cả khi áp dụng các chương trình vaccine tiêu chuẩn, virus vẫn có thể tìm được điều kiện để tiếp tục lưu hành và lây truyền trong đàn.

Một trong những thách thức lớn nhất trong kiểm soát nhiễm PCV2 thể phi lâm sàng là khó khăn trong chẩn đoán. Các thiệt hại về năng suất dễ bị nhầm lẫn là do những nguyên nhân khác như di truyền, dinh dưỡng hay điều kiện môi trường. Vì vậy, việc sử dụng các công cụ chẩn đoán phòng thí nghiệm như PCR hoặc huyết thanh học, kết hợp với theo dõi chặt chẽ các chỉ tiêu sản xuất, là thiết yếu để phát hiện sớm và định lượng mức độ vấn đề.

Tác động của nhiễm phi lâm sàng không chỉ giới hạn ở một lô heo đơn lẻ. Sự tồn lưu kéo dài và khả năng tương tác với các tác nhân khác tạo điều kiện cho virus lưu hành liên tục trong trại, khiến việc loại trừ trở nên khó khăn. Ngoài ra, stress do thay đổi môi trường, vận chuyển hoặc chuyển đổi khẩu phần có thể đóng vai trò như yếu tố khởi phát, làm gia tăng sự nhân lên của virus và các hệ quả tiêu cực đi kèm.

Dù tỷ lệ chết không đáng kể, PCV2 thể phi lâm sàng vẫn là một thách thức lớn về mặt an toàn dịch bệnh và kinh tế. Cách duy nhất để giảm thiểu tác động là tiếp cận vấn đề theo hướng quản lý tổng hợp, trong đó an toàn sinh học, kiểm soát đồng nhiễm và giám sát sức khỏe định kỳ phối hợp chặt chẽ nhằm giữ “kẻ thù thầm lặng” này trong tầm kiểm soát.

References

• Segalés J. (2015). Best practice and future challenges for vaccination against porcine circovirus type 2. Vet. Microbiol.
• Saade G., et al. (2020). Coinfections and their impact on pig health. Porc. Health Manag.
• Opriessnig T., et al. (2011). Porcine circovirus type 2: current status of knowledge. Vet. Microbiol.
• D’Annunzio R., et al. (2023). PCV2d in Latin American swine populations. Transbound. Emerg. Dis.
• Eddicks M., et al. (2025). Update on the prevalence of PCV2 major genotypes in German fattening farms in 2024. Vet. Sci.
• Wang D., et al. (2025). Amino acid mutations in PCV2 capsid increase immune evasion. Virulence.
• Boeters M., et al. (2023). Economic impact of endemic respiratory disease in pigs. Porcine Health Manag.